OLERKIGINTZA

Garai honetan, euskal poseian haize berriak. Olerkigintzaren egile aipagarrienak, Jon MIrande eta Gabriel Aresti ditugu.

JON MIRANDE

Zuzenbidean, FIlosofian eta Hizkuntzalaritzan aditua zen. Hamabost bat hizkuntza ikasi zituen, horien artean euskara. Nahiz eta Parisen bizi, ez zuen euskal kulturan murgiltzeko arazorik izan, eta Eusko Ikaskuntzako idazkari izatera iritsi zen. Adiskide ugari egin zituen euskaltzaleen artean, baina hauek bere pentsamolde eta jarrera probokatzailearengatik baztertu egin zuten. Hau guztia dela eta, euskaraz idazteari utzi zion, azkenean bere buruaz beste egin zuen.

Bere pentsaera bost puntuetan bana daiteke:

• Euskaltzalea zen, ez zuen ez euskaldun-fededun binomioa onartzen, ezta estatu espainiar eta menpekotasuna ere.
• Paganismo inmoralaren alde zegoen, jainkoa, eliza eta morala erasotuz.
• Ez zegoen burges diruzaleen alde, ideologia ezkertiaren alde ere ez; Elite borrokalaria bat sortzearen alde zegoen.
• Bere askatasun nahiak, ideaia faxistak defendatzera eraman zuen askotan.
• Bere ustez maitasuna ez zen existitzen.

Pentsamolde hauek guztiak bere lanetan nabarmenak dira, munduaren zentzugabekeriaren erakusle gisa. Umore beltza, ironia,...izan ziren bere pentsamoldearen oinarri. Honekin batera, kristau aurreko tradizio euorparretik aztarna paganoen sinbolo eta motibo baikorrak hartu zituen, askatasuna eta jarrera heroikoa, esate baterako.Edonola ere, ez zuen sinesten poesiak gizartea alde zezakeenik. Bere ezaugarrienetako bat, itsusiaren eta ederraren arteko kontraste estetiko egitea da.
Gipuzkera eta zuberera erabili bazituen ere, lapurtera klasikoaz baliatu zen funtsean. Hizkera dotorez eta aberatsez idazten du.
Poesiari dagokionez, aipagarria da bere estiloa, esaterako, bertsoen egitura landua.
Prosari dagokionez, bere lanik garrantzitsuena Haur besoetakoa eleberria da. 1959. urtean idatzi bazuen ere, 1970 arte ez zen argitaratua izan.
Miranden euskal literaturari utzi dizkion ezaugarriak, askatasuna, hizkera poetikoa... eragina izan dute ondorengo euskal idazleengan.

GABRIEL ARESTI

Gabriel Aresti euskaldun berria da. Zeharo bermatu zituen euskara eta euskal literatur tradizioa. Euskal kulturaren pertsonairik garrantzitsuenetakoa dugu, euskara batuaren bultzatzailea, argitaratzaile... Poesia sozialagatik da ezaguna literaturgintzan, gizatasuna eta sozialismoaren oinarri. Euskara batu zuzena lortu zuen, lapurtera klasikoa, bizkaiera eta euskara herrikoia orekatuz. Miranderen eragin nabarmena mintzamoldean hasiera batean, baina ondoren batuerara jo zuen. Poesia sinbolista aipagarria da, maldan behera da, aditu batzuen iritziz bere lanik onena. Antzerkigintzan egin zuen lana eta teatro modernoa sortu nahiean ibili zen. Bere helburua, euskal tradizioak eta Europako korronte garaikidea ulertzea izan zen. Bere antzerkilanen ezaugarriak, ironia, umorea eta hizkera zuzenak dira. Bere lanen ezaugarri nagusienak honako hauek dira:

• Berritzailea da, baina beti euskal sustrai tradizionaletara lotua.
• Justizia, askatasun...gaiak etengabe errepikatzen dira bere lanetan.
• Sinbologia berritzailea.
• Ezkortasuna nabari da bere lanetan, eta etorkizun hobearen jakinarazle da.